{"id":3111,"date":"2025-06-07T10:17:03","date_gmt":"2025-06-07T10:17:03","guid":{"rendered":"https:\/\/diznr.com\/?p=3111"},"modified":"2025-06-07T10:17:03","modified_gmt":"2025-06-07T10:17:03","slug":"day-02-discrete-mathematics-for-computer-science-in-hindi-type-of-relation-with-concept-basic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/day-02-discrete-mathematics-for-computer-science-in-hindi-type-of-relation-with-concept-basic\/","title":{"rendered":"Day 02-Discrete mathematics for computer science in Hindi &#8211; Type of Relation with basic concept"},"content":{"rendered":"<p>Day 02-Discrete mathematics for computer science in Hindi &#8211; Type of Relation with basic concept<\/p>\n<p>[fvplayer id=&#8221;258&#8243;]<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"0\" data-end=\"126\">\u092c\u093f\u0932\u0915\u0941\u0932! \u092f\u0939 \u0939\u0948 <strong data-start=\"14\" data-end=\"24\">Day 02<\/strong> \u0915\u093e \u092a\u0942\u0930\u093e \u0928\u094b\u091f\u094d\u0938 \u0914\u0930 \u0938\u092e\u091d\u093e\u092f\u093e \u0939\u0941\u0906 \u092d\u093e\u0917 \u2014<br data-start=\"58\" data-end=\"61\" \/><strong data-start=\"61\" data-end=\"124\">Discrete Mathematics for Computer Science (CSE\/IT) in Hindi<\/strong><\/p>\n<h3 class=\"\" data-start=\"127\" data-end=\"205\">\ud83d\udd39 \u091f\u0949\u092a\u093f\u0915: <strong data-start=\"141\" data-end=\"205\">Types of Relations (\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930) \u0914\u0930 \u0909\u0938\u0915\u093e \u092c\u0947\u0938\u093f\u0915 \u0915\u0949\u0928\u094d\u0938\u0947\u092a\u094d\u091f<\/strong><\/h3>\n<hr class=\"\" data-start=\"207\" data-end=\"210\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"212\" data-end=\"253\">\ud83d\udcd8 <strong data-start=\"218\" data-end=\"253\">\u0930\u093f\u0932\u0947\u0936\u0928 (Relation) \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"255\" data-end=\"316\">\u0905\u0917\u0930 \u0939\u092e\u093e\u0930\u0947 \u092a\u093e\u0938 \u0926\u094b sets \u0939\u094b\u0902, A \u0914\u0930 B, \u0924\u094b \u0909\u0928\u0915\u093e Cartesian Product:<\/p>\n<p><span class=\"katex-display\"><span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">A\u00d7B={(a,b)\u00a0\u2223\u00a0a\u2208A,b\u2208B}A \\times B = \\{ (a, b) \\ | \\ a \\in A, b \\in B \\}<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">A<\/span><span class=\"mbin\">\u00d7<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">B<\/span><span class=\"mrel\">=<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">{(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mspace\">\u00a0<\/span><span class=\"mord\">\u2223<\/span><span class=\"mspace\">\u00a0<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">A<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">B<\/span><span class=\"mclose\">}<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"374\" data-end=\"442\">\u0905\u092c, \u0907\u0938 Cartesian Product \u0915\u093e \u0915\u094b\u0908 subset \u0915\u0939\u0932\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u090f\u0915 <strong data-start=\"426\" data-end=\"442\">Relation (R)<\/strong><\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"444\" data-end=\"524\">\ud83d\udc49 Relation: A \u0938\u0947 B \u0924\u0915 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0928\u093f\u092f\u092e \u092f\u093e \u0915\u0902\u0921\u0940\u0936\u0928 \u092a\u0930 \u0906\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 ordered pairs \u0915\u093e collection<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"526\" data-end=\"529\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"531\" data-end=\"579\">\ud83d\udd22 <strong data-start=\"537\" data-end=\"579\">Types of Relations (\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u094b\u0902 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930)<\/strong><\/h2>\n<div class=\"_tableContainer_16hzy_1\">\n<div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\">\n<table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"581\" data-end=\"1532\">\n<thead data-start=\"581\" data-end=\"697\">\n<tr data-start=\"581\" data-end=\"697\">\n<th data-start=\"581\" data-end=\"591\" data-col-size=\"sm\">\u0915\u094d\u0930.\u0938\u0902.<\/th>\n<th data-start=\"591\" data-end=\"619\" data-col-size=\"sm\">\u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 (Type)<\/th>\n<th data-start=\"619\" data-end=\"697\" data-col-size=\"md\">\u092a\u0930\u093f\u092d\u093e\u0937\u093e (Definition in Hindi)<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody data-start=\"817\" data-end=\"1532\">\n<tr data-start=\"817\" data-end=\"937\">\n<td data-start=\"817\" data-end=\"827\" data-col-size=\"sm\">1\ufe0f\u20e3<\/td>\n<td data-start=\"827\" data-end=\"856\" data-col-size=\"sm\">Reflexive Relation<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"856\" data-end=\"937\">\u0939\u0930 element \u0916\u0941\u0926 \u0938\u0947 related \u0939\u094b: <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,a)\u2208R(a, a) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"938\" data-end=\"1056\">\n<td data-start=\"938\" data-end=\"948\" data-col-size=\"sm\">2\ufe0f\u20e3<\/td>\n<td data-col-size=\"sm\" data-start=\"948\" data-end=\"977\">Symmetric Relation<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"977\" data-end=\"1056\">\u0905\u0917\u0930 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,b)\u2208R(a, b) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u0939\u0948 \u0924\u094b <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(b,a)\u2208R(b, a) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u092d\u0940 \u0939\u094b\u0928\u093e \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"1057\" data-end=\"1174\">\n<td data-start=\"1057\" data-end=\"1067\" data-col-size=\"sm\">3\ufe0f\u20e3<\/td>\n<td data-col-size=\"sm\" data-start=\"1067\" data-end=\"1096\">Anti-Symmetric Relation<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"1096\" data-end=\"1174\">\u0905\u0917\u0930 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,b)\u2208R(a, b) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u0914\u0930 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(b,a)\u2208R(b, a) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span>, \u0924\u094b <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">a=ba = b<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mrel\">=<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><\/span><\/span><\/span> \u0939\u094b\u0928\u093e \u091a\u093e\u0939\u093f\u090f<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"1175\" data-end=\"1293\">\n<td data-start=\"1175\" data-end=\"1185\" data-col-size=\"sm\">4\ufe0f\u20e3<\/td>\n<td data-start=\"1185\" data-end=\"1214\" data-col-size=\"sm\">Transitive Relation<\/td>\n<td data-start=\"1214\" data-end=\"1293\" data-col-size=\"md\">\u0905\u0917\u0930 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,b)\u2208R(a, b) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u0914\u0930 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(b,c)\u2208R(b, c) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">c<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span>, \u0924\u094b <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,c)\u2208R(a, c) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">c<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u092d\u0940 \u0939\u094b<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"1294\" data-end=\"1412\">\n<td data-start=\"1294\" data-end=\"1304\" data-col-size=\"sm\">5\ufe0f\u20e3<\/td>\n<td data-col-size=\"sm\" data-start=\"1304\" data-end=\"1333\">Equivalence Relation<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"1333\" data-end=\"1412\">\u091c\u094b Reflexive + Symmetric + Transitive \u0939\u094b<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"1413\" data-end=\"1532\">\n<td data-start=\"1413\" data-end=\"1423\" data-col-size=\"sm\">6\ufe0f\u20e3<\/td>\n<td data-col-size=\"sm\" data-start=\"1423\" data-end=\"1452\">Irreflexive Relation<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"1452\" data-end=\"1532\">\u0915\u094b\u0908 \u092d\u0940 element \u0916\u0941\u0926 \u0938\u0947 related \u0928 \u0939\u094b: <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,a)\u2209R(a, a) \\notin R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\"><span class=\"mord\">\u2208<\/span><span class=\"mord vbox\"><span class=\"thinbox\"><span class=\"llap\"><span class=\"inner\"><span class=\"mord\">\/<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"sticky end-(--thread-content-margin) h-0 self-end select-none\">\n<div class=\"absolute end-0 flex items-end\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr class=\"\" data-start=\"1534\" data-end=\"1537\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"1539\" data-end=\"1591\">\ud83d\udd0d <strong data-start=\"1545\" data-end=\"1591\">1. Reflexive Relation (\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u094d\u0924\u0940 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"1593\" data-end=\"1689\">\ud83d\udfe2 Definition: <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,a)\u2208R(a, a) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u2200 a \u2208 A<br data-start=\"1634\" data-end=\"1637\" \/>\u2705 Example: A = {1,2}, R = {(1,1), (2,2)} \u2014 Reflexive<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"1691\" data-end=\"1694\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"1696\" data-end=\"1741\">\ud83d\udd0d <strong data-start=\"1702\" data-end=\"1741\">2. Symmetric Relation (\u0938\u093e\u092e\u094d\u092f \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"1743\" data-end=\"1861\">\ud83d\udfe2 Definition: <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,b)\u2208R\u21d2(b,a)\u2208R(a, b) \\in R \\Rightarrow (b, a) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><span class=\"mrel\">\u21d2<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span><br data-start=\"1801\" data-end=\"1804\" \/>\u2705 Example: {(1,2), (2,1)}<br data-start=\"1829\" data-end=\"1832\" \/>\u274c Not symmetric: {(1,2)} only<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"1863\" data-end=\"1866\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"1868\" data-end=\"1924\">\ud83d\udd0d <strong data-start=\"1874\" data-end=\"1924\">3. Anti-Symmetric Relation (\u092a\u094d\u0930\u0924\u093f-\u0938\u093e\u092e\u094d\u092f \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"1926\" data-end=\"2058\">\ud83d\udfe2 Definition: <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,b),(b,a)\u2208R\u21d2a=b(a,b), (b,a) \\in R \\Rightarrow a = b<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><span class=\"mrel\">\u21d2<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mrel\">=<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><\/span><\/span><\/span><br data-start=\"1983\" data-end=\"1986\" \/>\u2705 Example: {(1,1), (2,2), (1,2)}<br data-start=\"2018\" data-end=\"2021\" \/>\u274c {(1,2), (2,1)} \u2192 Not anti-symmetric<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"2060\" data-end=\"2063\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2065\" data-end=\"2115\">\ud83d\udd0d <strong data-start=\"2071\" data-end=\"2115\">4. Transitive Relation (\u0938\u093e\u0902\u0915\u094d\u0930\u093e\u092e\u0915 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"2117\" data-end=\"2215\">\ud83d\udfe2 Definition: <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,b),(b,c)\u2208R\u21d2(a,c)\u2208R(a,b), (b,c) \\in R \\Rightarrow (a,c) \\in R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">b<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">c<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><span class=\"mrel\">\u21d2<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">c<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\">\u2208<\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span><br data-start=\"2180\" data-end=\"2183\" \/>\u2705 Example: {(1,2), (2,3), (1,3)}<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"2217\" data-end=\"2220\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2222\" data-end=\"2270\">\ud83d\udd0d <strong data-start=\"2228\" data-end=\"2270\">5. Equivalence Relation (\u0938\u092e\u093e\u0928\u0924\u093e \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"2272\" data-end=\"2323\">\ud83d\udc49 \u0935\u0939 relation \u091c\u094b \u0924\u0940\u0928\u094b\u0902 properties satisfy \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948:<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"2325\" data-end=\"2367\">\u2705 Reflexive<br data-start=\"2336\" data-end=\"2339\" \/>\u2705 Symmetric<br data-start=\"2350\" data-end=\"2353\" \/>\u2705 Transitive<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"2369\" data-end=\"2407\">\u27a1\ufe0f Example: \u201cis equal to\u201d (=) relation<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"2409\" data-end=\"2412\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2414\" data-end=\"2469\">\ud83d\udd0d <strong data-start=\"2420\" data-end=\"2469\">6. Irreflexive Relation (\u0905\u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u093e\u0935\u0930\u094d\u0924\u0940 \u0938\u0902\u092c\u0902\u0927)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"2471\" data-end=\"2560\">\ud83d\uded1 <span class=\"katex\"><span class=\"katex-mathml\">(a,a)\u2209R(a,a) \\notin R<\/span><span class=\"katex-html\" aria-hidden=\"true\"><span class=\"base\"><span class=\"mopen\">(<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mpunct\">,<\/span><span class=\"mord mathnormal\">a<\/span><span class=\"mclose\">)<\/span><span class=\"mrel\"><span class=\"mord\">\u2208<\/span><span class=\"mord vbox\"><span class=\"thinbox\"><span class=\"llap\"><span class=\"inner\"><span class=\"mord\">\/<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><span class=\"base\"><span class=\"mord mathnormal\">R<\/span><\/span><\/span><\/span> \u2200 a \u2208 A<br data-start=\"2502\" data-end=\"2505\" \/>\u27a1\ufe0f Example: A = {1,2}, R = {(1,2), (2,1)} \u2014 Irreflexive<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"2562\" data-end=\"2565\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2567\" data-end=\"2623\">\ud83e\udde0 <strong data-start=\"2573\" data-end=\"2623\">Visualization (Venn Diagram Style Explanation)<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"2625\" data-end=\"2772\">You can visualize relation as <strong data-start=\"2655\" data-end=\"2691\">arrows from elements to elements<\/strong>.<br data-start=\"2692\" data-end=\"2695\" \/>Symmetric \u2192 double-sided arrow<br data-start=\"2725\" data-end=\"2728\" \/>Transitive \u2192 chains<br data-start=\"2747\" data-end=\"2750\" \/>Reflexive \u2192 self-loops<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"2774\" data-end=\"2777\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2779\" data-end=\"2810\">\ud83e\uddea <strong data-start=\"2785\" data-end=\"2810\">GATE \u0914\u0930 CS \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917:<\/strong><\/h2>\n<div class=\"_tableContainer_16hzy_1\">\n<div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\">\n<table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"2812\" data-end=\"3232\">\n<thead data-start=\"2812\" data-end=\"2871\">\n<tr data-start=\"2812\" data-end=\"2871\">\n<th data-start=\"2812\" data-end=\"2834\" data-col-size=\"sm\">Concept<\/th>\n<th data-start=\"2834\" data-end=\"2871\" data-col-size=\"sm\">Use Area<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody data-start=\"2932\" data-end=\"3232\">\n<tr data-start=\"2932\" data-end=\"2992\">\n<td data-start=\"2932\" data-end=\"2954\" data-col-size=\"sm\">Reflexive<\/td>\n<td data-start=\"2954\" data-end=\"2992\" data-col-size=\"sm\">Set Theory, Database Relations<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"2993\" data-end=\"3052\">\n<td data-start=\"2993\" data-end=\"3015\" data-col-size=\"sm\">Symmetric<\/td>\n<td data-start=\"3015\" data-end=\"3052\" data-col-size=\"sm\">Undirected Graphs<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"3053\" data-end=\"3112\">\n<td data-start=\"3053\" data-end=\"3075\" data-col-size=\"sm\">Transitive<\/td>\n<td data-col-size=\"sm\" data-start=\"3075\" data-end=\"3112\">Reachability in Graphs<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"3113\" data-end=\"3172\">\n<td data-start=\"3113\" data-end=\"3135\" data-col-size=\"sm\">Anti-Symmetric<\/td>\n<td data-start=\"3135\" data-end=\"3172\" data-col-size=\"sm\">Partial Order Relations<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"3173\" data-end=\"3232\">\n<td data-start=\"3173\" data-end=\"3195\" data-col-size=\"sm\">Equivalence<\/td>\n<td data-start=\"3195\" data-end=\"3232\" data-col-size=\"sm\">Classification, State Machines<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"sticky end-(--thread-content-margin) h-0 self-end select-none\">\n<div class=\"absolute end-0 flex items-end\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr class=\"\" data-start=\"3234\" data-end=\"3237\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"3239\" data-end=\"3266\">\ud83d\udcdd <strong data-start=\"3245\" data-end=\"3266\">Practice Example:<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"3268\" data-end=\"3285\">Let A = {1, 2, 3}<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"3287\" data-end=\"3340\">R = {(1,1), (2,2), (3,3), (1,2), (2,1), (2,3), (3,2)}<\/p>\n<h3 class=\"\" data-start=\"3342\" data-end=\"3397\">Q: \u092f\u0939 relation \u0915\u094c\u0928-\u0915\u094c\u0928 \u0938\u0940 property satisfy \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/h3>\n<p class=\"\" data-start=\"3399\" data-end=\"3492\">\ud83d\udd0e Reflexive? \u2705<br data-start=\"3414\" data-end=\"3417\" \/>\ud83d\udd0e Symmetric? \u2705<br data-start=\"3432\" data-end=\"3435\" \/>\ud83d\udd0e Transitive? \u274c<br data-start=\"3451\" data-end=\"3454\" \/>\ud83d\udc49 So, <strong data-start=\"3461\" data-end=\"3492\">Not an Equivalence Relation<\/strong><\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"3494\" data-end=\"3497\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"3499\" data-end=\"3515\">\ud83d\udcda Extra Tip:<\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"3517\" data-end=\"3549\">Equivalence Relation \u0938\u0947 \u092c\u0928\u0924\u093e \u0939\u0948:<\/p>\n<blockquote data-start=\"3550\" data-end=\"3634\">\n<p class=\"\" data-start=\"3552\" data-end=\"3634\"><strong data-start=\"3552\" data-end=\"3572\">Partition of Set<\/strong> \u2014 i.e., it divides the set into disjoint equivalence classes.<\/p>\n<\/blockquote>\n<hr class=\"\" data-start=\"3636\" data-end=\"3639\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"3641\" data-end=\"3658\">\ud83d\udce6 Conclusion:<\/h2>\n<div class=\"_tableContainer_16hzy_1\">\n<div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\">\n<table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"3660\" data-end=\"4141\">\n<thead data-start=\"3660\" data-end=\"3727\">\n<tr data-start=\"3660\" data-end=\"3727\">\n<th data-start=\"3660\" data-end=\"3682\" data-col-size=\"sm\">Relation Type<\/th>\n<th data-start=\"3682\" data-end=\"3727\" data-col-size=\"sm\">Symbolic Rule<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody data-start=\"3797\" data-end=\"4141\">\n<tr data-start=\"3797\" data-end=\"3865\">\n<td data-start=\"3797\" data-end=\"3819\" data-col-size=\"sm\">Reflexive<\/td>\n<td data-start=\"3819\" data-end=\"3865\" data-col-size=\"sm\">(a,a) \u2208 R<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"3866\" data-end=\"3934\">\n<td data-start=\"3866\" data-end=\"3888\" data-col-size=\"sm\">Symmetric<\/td>\n<td data-start=\"3888\" data-end=\"3934\" data-col-size=\"sm\">(a,b) \u2208 R \u21d2 (b,a) \u2208 R<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"3935\" data-end=\"4003\">\n<td data-start=\"3935\" data-end=\"3957\" data-col-size=\"sm\">Anti-Symmetric<\/td>\n<td data-start=\"3957\" data-end=\"4003\" data-col-size=\"sm\">(a,b) \u2208 R \u2227 (b,a) \u2208 R \u21d2 a = b<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"4004\" data-end=\"4072\">\n<td data-start=\"4004\" data-end=\"4026\" data-col-size=\"sm\">Transitive<\/td>\n<td data-start=\"4026\" data-end=\"4072\" data-col-size=\"sm\">(a,b), (b,c) \u2208 R \u21d2 (a,c) \u2208 R<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"4073\" data-end=\"4141\">\n<td data-start=\"4073\" data-end=\"4095\" data-col-size=\"sm\">Equivalence<\/td>\n<td data-start=\"4095\" data-end=\"4141\" data-col-size=\"sm\">Reflexive + Symmetric + Transitive<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"sticky end-(--thread-content-margin) h-0 self-end select-none\">\n<div class=\"absolute end-0 flex items-end\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr class=\"\" data-start=\"4143\" data-end=\"4146\" \/>\n<p class=\"\" data-start=\"4148\" data-end=\"4246\">\u0915\u094d\u092f\u093e \u0906\u092a \u0907\u0938 \u091f\u0949\u092a\u093f\u0915 \u092a\u0930 <strong data-start=\"4168\" data-end=\"4181\">PDF notes<\/strong>, <strong data-start=\"4183\" data-end=\"4208\">video lecture (Hindi)<\/strong>, \u092f\u093e <strong data-start=\"4213\" data-end=\"4235\">MCQ practice sheet<\/strong> \u091a\u093e\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902?<\/p>\n<h3 data-start=\"4148\" data-end=\"4246\"><a href=\"https:\/\/www2.cs.uh.edu\/~arjun\/courses\/ds\/DiscMaths4CompSc.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Day 02-Discrete mathematics for computer science in Hindi &#8211; Type of Relation with basic concept<\/a><\/h3>\n<h3 class=\"LC20lb MBeuO DKV0Md\"><a href=\"https:\/\/courses.csail.mit.edu\/6.042\/spring18\/mcs.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Mathematics for Computer Science &#8211; courses &#8211; MIT<\/a><\/h3>\n<h3 class=\"LC20lb MBeuO DKV0Md\"><a href=\"https:\/\/mdu.ac.in\/UpFiles\/UpPdfFiles\/2020\/Jan\/Advance_Discrete_MAths_com.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">ADVANCED DISCRETE MATHEMATICS MM-504 &amp; 505 ( &#8230;<\/a><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Day 02-Discrete mathematics for computer science in Hindi &#8211; Type of Relation with basic concept [fvplayer id=&#8221;258&#8243;] \u092c\u093f\u0932\u0915\u0941\u0932! \u092f\u0939 \u0939\u0948 Day 02 \u0915\u093e \u092a\u0942\u0930\u093e \u0928\u094b\u091f\u094d\u0938 \u0914\u0930 \u0938\u092e\u091d\u093e\u092f\u093e \u0939\u0941\u0906 \u092d\u093e\u0917 \u2014Discrete Mathematics for Computer Science (CSE\/IT) in Hindi \ud83d\udd39 \u091f\u0949\u092a\u093f\u0915: Types of Relations (\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930) \u0914\u0930 \u0909\u0938\u0915\u093e \u092c\u0947\u0938\u093f\u0915 \u0915\u0949\u0928\u094d\u0938\u0947\u092a\u094d\u091f \ud83d\udcd8 \u0930\u093f\u0932\u0947\u0936\u0928 (Relation) \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948? [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":71,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[76],"tags":[],"class_list":["post-3111","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-discrete-mathematics"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3111","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/users\/71"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3111"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3111\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3111"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3111"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3111"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}