{"id":2841,"date":"2025-06-07T15:22:48","date_gmt":"2025-06-07T15:22:48","guid":{"rendered":"https:\/\/diznr.com\/?p=2841"},"modified":"2025-06-07T15:22:48","modified_gmt":"2025-06-07T15:22:48","slug":"network-security-tutorial-in-hindi-what-is-message-digest-and-how-it-protects-the-md-messages","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/network-security-tutorial-in-hindi-what-is-message-digest-and-how-it-protects-the-md-messages\/","title":{"rendered":"Network Security Tutorial in Hindi &#8211; What is Message Digest and How it protects the Messages MD"},"content":{"rendered":"<p>Network Security Tutorial in Hindi &#8211; What is Message Digest and How it protects the Messages MD<\/p>\n<p>[fvplayer id=&#8221;139&#8243;]<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"0\" data-end=\"182\">Here\u2019s a simplified and clear explanation of <strong data-start=\"45\" data-end=\"87\">Network Security \u2013 Message Digest (MD)<\/strong> in <strong data-start=\"91\" data-end=\"100\">Hindi<\/strong> \u2014 perfect for beginners or students learning through a <strong data-start=\"156\" data-end=\"174\">Hindi tutorial<\/strong> format.<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"184\" data-end=\"187\" \/>\n<h1 class=\"\" data-start=\"189\" data-end=\"234\">\ud83d\udd10 <strong data-start=\"194\" data-end=\"232\">Network Security Tutorial in Hindi<\/strong><\/h1>\n<h2 class=\"\" data-start=\"235\" data-end=\"313\">\ud83d\udce9 <strong data-start=\"241\" data-end=\"313\">Message Digest (MD) \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u0948? \u0914\u0930 \u092f\u0939 \u0938\u0902\u0926\u0947\u0936\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0915\u0948\u0938\u0947 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/strong><\/h2>\n<hr class=\"\" data-start=\"315\" data-end=\"318\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"320\" data-end=\"360\">\u2705 <strong data-start=\"325\" data-end=\"360\">1. Message Digest \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"362\" data-end=\"523\"><strong data-start=\"362\" data-end=\"385\">Message Digest (MD)<\/strong> \u090f\u0915 \u0924\u0930\u0939 \u0915\u093e <strong data-start=\"396\" data-end=\"428\">\u0915\u094d\u0930\u093f\u092a\u094d\u091f\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092b\u093c\u093f\u0915 \u0939\u0948\u0936 \u092b\u093c\u0902\u0915\u094d\u0936\u0928<\/strong> \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948, \u091c\u094b \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 <strong data-start=\"449\" data-end=\"468\">\u0938\u0902\u0926\u0947\u0936 (Message)<\/strong> \u0915\u094b \u0907\u0928\u092a\u0941\u091f \u0932\u0947\u0915\u0930 \u090f\u0915 <strong data-start=\"486\" data-end=\"514\">fixed size output (Hash)<\/strong> \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"525\" data-end=\"572\">\u092f\u0939 output \u0915\u094b \u0939\u0940 <strong data-start=\"541\" data-end=\"559\">Message Digest<\/strong> \u0915\u0939\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h3 class=\"\" data-start=\"574\" data-end=\"588\">\ud83d\udccc \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923:<\/h3>\n<p class=\"\" data-start=\"589\" data-end=\"730\">\u0905\u0917\u0930 \u0906\u092a \u090f\u0915 paragraph \u0932\u093f\u0916\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0914\u0930 \u0909\u0938 \u092a\u0930 MD5 algorithm \u0932\u0917\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u0924\u094b \u0935\u0939 \u0906\u092a\u0915\u094b \u090f\u0915 32-character \u0915\u0940 unique string \u0926\u0947\u0917\u093e \u2014 \u092f\u0939\u0940 \u0939\u0948 <strong data-start=\"711\" data-end=\"729\">Message Digest<\/strong>.<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"732\" data-end=\"735\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"737\" data-end=\"802\">\u2705 <strong data-start=\"742\" data-end=\"802\">2. Message Digest \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902 \u091c\u093c\u0930\u0942\u0930\u0940 \u0939\u0948? (Why it is important)<\/strong><\/h2>\n<ul data-start=\"804\" data-end=\"977\">\n<li class=\"\" data-start=\"804\" data-end=\"854\">\n<p class=\"\" data-start=\"806\" data-end=\"854\">\u092f\u0939 \u0938\u0902\u0926\u0947\u0936 \u0915\u0940 <strong data-start=\"818\" data-end=\"840\">Integrity (\u0905\u0916\u0902\u0921\u0924\u093e)<\/strong> \u092c\u0928\u093e\u090f \u0930\u0916\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"855\" data-end=\"912\">\n<p class=\"\" data-start=\"857\" data-end=\"912\">\u092f\u0939 \u0938\u093e\u092c\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0938\u0902\u0926\u0947\u0936 <strong data-start=\"883\" data-end=\"911\">\u092c\u0940\u091a \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948<\/strong>\u0964<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"913\" data-end=\"977\">\n<p class=\"\" data-start=\"915\" data-end=\"977\">\u092f\u0939 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u0940 <strong data-start=\"926\" data-end=\"951\">\u0938\u0924\u094d\u092f\u0924\u093e (Authenticity)<\/strong> \u091a\u0947\u0915 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0926\u0926 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<hr class=\"\" data-start=\"979\" data-end=\"982\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"984\" data-end=\"1032\">\u2705 <strong data-start=\"989\" data-end=\"1032\">3. \u092f\u0939 Messages \u0915\u094b \u0915\u0948\u0938\u0947 Protect \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/strong><\/h2>\n<p class=\"\" data-start=\"1034\" data-end=\"1069\">\u091c\u092c \u0915\u094b\u0908 \u0935\u094d\u092f\u0915\u094d\u0924\u093f \u090f\u0915 Message \u092d\u0947\u091c\u0924\u093e \u0939\u0948:<\/p>\n<p class=\"\" data-start=\"1071\" data-end=\"1469\">\ud83d\udd39 <strong data-start=\"1074\" data-end=\"1085\">Step 1:<\/strong> Original Message \u2192 MD Algorithm (\u091c\u0948\u0938\u0947 MD5, SHA-1) \u2192 Message Digest \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948<br data-start=\"1166\" data-end=\"1169\" \/>\ud83d\udd39 <strong data-start=\"1172\" data-end=\"1183\">Step 2:<\/strong> \u092f\u0939 Digest Receiver \u0915\u094b \u092d\u0947\u091c\u0947 \u0917\u090f \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 Attach \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948<br data-start=\"1245\" data-end=\"1248\" \/>\ud83d\udd39 <strong data-start=\"1251\" data-end=\"1262\">Step 3:<\/strong> Receiver \u092d\u0940 \u0909\u0938\u0940 Message \u092a\u0930 MD Algorithm \u091a\u0932\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948<br data-start=\"1311\" data-end=\"1314\" \/>\ud83d\udd39 <strong data-start=\"1317\" data-end=\"1328\">Step 4:<\/strong> \u0905\u0917\u0930 Sender \u0914\u0930 Receiver \u0915\u093e Digest \u092e\u0948\u091a \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u2192 Message \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924 \u0939\u0948<br data-start=\"1395\" data-end=\"1398\" \/>\ud83d\udd39 <strong data-start=\"1401\" data-end=\"1422\">Mismatch \u0939\u094b\u0928\u0947 \u092a\u0930:<\/strong> \u0907\u0938\u0915\u093e \u092e\u0924\u0932\u092c \u0939\u0948 \u0915\u093f Message \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u091b\u0947\u0921\u093c\u091b\u093e\u0921\u093c \u0939\u0941\u0908 \u0939\u0948<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"1471\" data-end=\"1474\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"1476\" data-end=\"1514\">\ud83d\udd12 <strong data-start=\"1482\" data-end=\"1514\">Message Digest vs Encryption<\/strong><\/h2>\n<div class=\"_tableContainer_16hzy_1\">\n<div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\">\n<table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"1516\" data-end=\"1752\">\n<thead data-start=\"1516\" data-end=\"1547\">\n<tr data-start=\"1516\" data-end=\"1547\">\n<th data-start=\"1516\" data-end=\"1533\" data-col-size=\"sm\">Message Digest<\/th>\n<th data-start=\"1533\" data-end=\"1547\" data-col-size=\"md\">Encryption<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody data-start=\"1580\" data-end=\"1752\">\n<tr data-start=\"1580\" data-end=\"1664\">\n<td data-start=\"1580\" data-end=\"1616\" data-col-size=\"sm\">\u0938\u093f\u0930\u094d\u092b Integrity \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948<\/td>\n<td data-start=\"1616\" data-end=\"1664\" data-col-size=\"md\">Confidentiality (\u0917\u094b\u092a\u0928\u0940\u092f\u0924\u093e) \u0938\u0941\u0928\u093f\u0936\u094d\u091a\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"1665\" data-end=\"1708\">\n<td data-start=\"1665\" data-end=\"1686\" data-col-size=\"sm\">One-way process \u0939\u0948<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"1686\" data-end=\"1708\">Two-way process \u0939\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"1709\" data-end=\"1752\">\n<td data-start=\"1709\" data-end=\"1731\" data-col-size=\"sm\">Example: MD5, SHA-1<\/td>\n<td data-col-size=\"md\" data-start=\"1731\" data-end=\"1752\">Example: AES, RSA<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"sticky end-(--thread-content-margin) h-0 self-end select-none\">\n<div class=\"absolute end-0 flex items-end\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr class=\"\" data-start=\"1754\" data-end=\"1757\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"1759\" data-end=\"1803\">\ud83d\udd27 <strong data-start=\"1765\" data-end=\"1803\">Popular Message Digest Algorithms:<\/strong><\/h2>\n<ul data-start=\"1805\" data-end=\"1960\">\n<li class=\"\" data-start=\"1805\" data-end=\"1855\">\n<p class=\"\" data-start=\"1807\" data-end=\"1855\"><strong data-start=\"1807\" data-end=\"1814\">MD5<\/strong> \u2013 128-bit hash (\u0905\u092c \u0915\u092e\u091c\u094b\u0930 \u092e\u093e\u0928\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948)<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"1856\" data-end=\"1900\">\n<p class=\"\" data-start=\"1858\" data-end=\"1900\"><strong data-start=\"1858\" data-end=\"1867\">SHA-1<\/strong> \u2013 160-bit hash (also outdated)<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"1901\" data-end=\"1960\">\n<p class=\"\" data-start=\"1903\" data-end=\"1960\"><strong data-start=\"1903\" data-end=\"1922\">SHA-256 \/ SHA-3<\/strong> \u2013 \u091c\u094d\u092f\u093e\u0926\u093e \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093f\u0924, \u0935\u0930\u094d\u0924\u092e\u093e\u0928 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917\u0940<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<hr class=\"\" data-start=\"1962\" data-end=\"1965\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"1967\" data-end=\"2000\">\ud83d\udcda <strong data-start=\"1973\" data-end=\"2000\">\u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923 (Simple Example)<\/strong><\/h2>\n<div class=\"_tableContainer_16hzy_1\">\n<div class=\"_tableWrapper_16hzy_14 group flex w-fit flex-col-reverse\">\n<table class=\"w-fit min-w-(--thread-content-width)\" data-start=\"2002\" data-end=\"2173\">\n<thead data-start=\"2002\" data-end=\"2041\">\n<tr data-start=\"2002\" data-end=\"2041\">\n<th data-start=\"2002\" data-end=\"2018\" data-col-size=\"sm\">Input Message<\/th>\n<th data-start=\"2018\" data-end=\"2041\" data-col-size=\"sm\">Output Digest (MD5)<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody data-start=\"2083\" data-end=\"2173\">\n<tr data-start=\"2083\" data-end=\"2127\">\n<td data-start=\"2083\" data-end=\"2091\" data-col-size=\"sm\">Hello<\/td>\n<td data-col-size=\"sm\" data-start=\"2091\" data-end=\"2127\">8b1a9953c4611296a827abf8c47804d7<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"2128\" data-end=\"2173\">\n<td data-start=\"2128\" data-end=\"2137\" data-col-size=\"sm\">Hello!<\/td>\n<td data-start=\"2137\" data-end=\"2173\" data-col-size=\"sm\">952d2c56d0485958336747bcdd98590d<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<div class=\"sticky end-(--thread-content-margin) h-0 self-end select-none\">\n<div class=\"absolute end-0 flex items-end\"><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<p class=\"\" data-start=\"2175\" data-end=\"2241\">\ud83d\udc49 \u0906\u092a \u0926\u0947\u0916 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0915\u093f \u090f\u0915 \u091b\u094b\u091f\u093e \u0938\u093e \u092c\u0926\u0932\u093e\u0935 \u092d\u0940 \u092a\u0942\u0930\u093e Digest \u092c\u0926\u0932 \u0926\u0947\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<hr class=\"\" data-start=\"2243\" data-end=\"2246\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2248\" data-end=\"2280\">\ud83c\udfaf <strong data-start=\"2254\" data-end=\"2280\">Conclusion (\u0928\u093f\u0937\u094d\u0915\u0930\u094d\u0937):<\/strong><\/h2>\n<blockquote data-start=\"2282\" data-end=\"2451\">\n<p class=\"\" data-start=\"2284\" data-end=\"2451\">\ud83d\udd10 <strong data-start=\"2287\" data-end=\"2451\">Message Digest \u090f\u0915 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0909\u092a\u093e\u092f \u0939\u0948 \u091c\u094b \u092f\u0939 \u091c\u093e\u0902\u091a\u0928\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092e\u0926\u0926 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u0915\u094d\u092f\u093e \u0938\u0902\u0926\u0947\u0936 \u0930\u093e\u0938\u094d\u0924\u0947 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932\u093e \u0917\u092f\u093e \u0939\u0948 \u092f\u093e \u0928\u0939\u0940\u0902\u0964 \u092f\u0939 \u0938\u0941\u0930\u0915\u094d\u0937\u093e \u0915\u0940 \u092a\u0939\u0932\u0940 \u0932\u093e\u0907\u0928 \u0939\u0948, \u0916\u093e\u0938\u0915\u0930 \u0921\u093f\u091c\u093f\u091f\u0932 \u0938\u0902\u091a\u093e\u0930 \u092e\u0947\u0902\u0964<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n<hr class=\"\" data-start=\"2453\" data-end=\"2456\" \/>\n<h2 class=\"\" data-start=\"2458\" data-end=\"2493\">\ud83d\udce6 Bonus Resources (on request):<\/h2>\n<ul data-start=\"2495\" data-end=\"2607\">\n<li class=\"\" data-start=\"2495\" data-end=\"2517\">\n<p class=\"\" data-start=\"2497\" data-end=\"2517\">PDF Notes in Hindi<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"2518\" data-end=\"2550\">\n<p class=\"\" data-start=\"2520\" data-end=\"2550\">Hindi explainer video script<\/p>\n<\/li>\n<li class=\"\" data-start=\"2551\" data-end=\"2607\">\n<p class=\"\" data-start=\"2553\" data-end=\"2607\">MCQs on Network Security (Digest, Encryption, Hashing)<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<hr class=\"\" data-start=\"2609\" data-end=\"2612\" \/>\n<p class=\"\" data-start=\"2614\" data-end=\"2730\">\u0905\u0917\u0930 \u0906\u092a SHA-256, HMAC \u092f\u093e Digital Signature \u092a\u0930 \u092d\u0940 \u091c\u093e\u0928\u0915\u093e\u0930\u0940 \u091a\u093e\u0939\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902 \u0924\u094b \u092c\u0924\u093e\u0907\u090f \u2014 \u092e\u0948\u0902 \u0935\u0939 \u092d\u0940 \u0939\u093f\u0902\u0926\u0940 \u092e\u0947\u0902 \u0938\u092e\u091d\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0942\u0901\u0964 \u270d\ufe0f\ud83d\udcd8<\/p>\n<h3 data-start=\"2614\" data-end=\"2730\"><a href=\"https:\/\/www.vssut.ac.in\/lecture_notes\/lecture1428550736.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Network Security Tutorial in Hindi &#8211; What is Message Digest and How it protects the Messages MD<\/a><\/h3>\n<h3 class=\"LC20lb MBeuO DKV0Md\"><a href=\"https:\/\/mrcet.com\/downloads\/digital_notes\/CSE\/III%20Year\/Information%20Security.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Information Security [R15A0519] LECTURE NOTES<\/a><\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Network Security Tutorial in Hindi &#8211; What is Message Digest and How it protects the Messages MD [fvplayer id=&#8221;139&#8243;] Here\u2019s a simplified and clear explanation of Network Security \u2013 Message Digest (MD) in Hindi \u2014 perfect for beginners or students learning through a Hindi tutorial format. \ud83d\udd10 Network Security Tutorial in Hindi \ud83d\udce9 Message Digest [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":71,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[98],"tags":[],"class_list":["post-2841","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-computer-network"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2841","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/users\/71"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2841"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2841\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2841"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2841"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2841"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}