{"id":2751,"date":"2025-06-01T15:30:25","date_gmt":"2025-06-01T15:30:25","guid":{"rendered":"https:\/\/diznr.com\/?p=2751"},"modified":"2025-06-01T15:30:25","modified_gmt":"2025-06-01T15:30:25","slug":"concept-of-pointers-in-hindi-an-introduction-to-pointers","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/concept-of-pointers-in-hindi-an-introduction-to-pointers\/","title":{"rendered":"Concept of Pointers in Hindi &#8211; An Introduction to Pointers"},"content":{"rendered":"<p>Concept of Pointers in Hindi &#8211; An Introduction to Pointers<\/p>\n<p>[fvplayer id=&#8221;96&#8243;]<\/p>\n<h3 data-start=\"0\" data-end=\"58\"><strong data-start=\"4\" data-end=\"56\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 \u0915\u093e \u092a\u0930\u093f\u091a\u092f (Concept of Pointers in Hindi)<\/strong><\/h3>\n<h4 data-start=\"60\" data-end=\"94\"><strong data-start=\"65\" data-end=\"92\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902?<\/strong><\/h4>\n<p data-start=\"95\" data-end=\"273\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 <strong data-start=\"104\" data-end=\"118\">(Pointers)<\/strong> C \u0914\u0930 C++ \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092a\u094d\u0930\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u093f\u0902\u0917 \u092d\u093e\u0937\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u090f \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u094b <strong data-start=\"214\" data-end=\"261\">\u0915\u093f\u0938\u0940 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932 \u0915\u0947 \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u094b \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930<\/strong> \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<\/p>\n<h4 data-start=\"275\" data-end=\"321\"><strong data-start=\"280\" data-end=\"319\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0915\u094b \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/strong><\/h4>\n<p data-start=\"322\" data-end=\"521\">\u00a0\u0921\u093e\u092f\u0930\u0947\u0915\u094d\u091f \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u090f\u0915\u094d\u0938\u0947\u0938 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<br data-start=\"353\" data-end=\"356\" \/>\u00a0\u092a\u094d\u0930\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e \u0915\u094b \u0905\u0927\u093f\u0915 \u0915\u0941\u0936\u0932 \u092c\u0928\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<br data-start=\"393\" data-end=\"396\" \/>\u00a0\u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u0915\u094d\u091a\u0930\u094d\u0938 (Linked List, Trees) \u0915\u094b \u0906\u0938\u093e\u0928\u0940 \u0938\u0947 \u092e\u0948\u0928\u0947\u091c \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<br data-start=\"465\" data-end=\"468\" \/>\u00a0\u092b\u0902\u0915\u094d\u0936\u0928\u094d\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0949\u0932-\u092c\u093e\u092f-\u0930\u0947\u092b\u0930\u0947\u0902\u0938 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/p>\n<h3 data-start=\"528\" data-end=\"561\"><strong data-start=\"532\" data-end=\"559\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0915\u094b \u0921\u093f\u0915\u094d\u0932\u0947\u092f\u0930 \u0915\u0930\u0928\u093e<\/strong><\/h3>\n<p data-start=\"562\" data-end=\"628\">C \u092e\u0947\u0902 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0915\u094b <code data-start=\"578\" data-end=\"581\">*<\/code> (\u0938\u094d\u091f\u093e\u0930) \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u0930\u0915\u0947 \u0921\u093f\u0915\u094d\u0932\u0947\u092f\u0930 \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948:<\/p>\n<div class=\"contain-inline-size rounded-md border-[0.5px] border-token-border-medium relative bg-token-sidebar-surface-primary dark:bg-gray-950\">\n<div class=\"flex items-center text-token-text-secondary px-4 py-2 text-xs font-sans justify-between rounded-t-[5px] h-9 bg-token-sidebar-surface-primary dark:bg-token-main-surface-secondary select-none\">c<\/div>\n<div class=\"sticky top-9 md:top-[5.75rem]\">\n<div class=\"absolute bottom-0 right-2 flex h-9 items-center\">\n<div class=\"flex items-center rounded bg-token-sidebar-surface-primary px-2 font-sans text-xs text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary\"><span class=\"\" data-state=\"closed\"><button class=\"flex gap-1 items-center select-none px-4 py-1\" aria-label=\"Copy\">Copy<\/button><\/span><span class=\"\" data-state=\"closed\"><button class=\"flex select-none items-center gap-1\">Edit<\/button><\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"overflow-y-auto p-4\" dir=\"ltr\"><code class=\"!whitespace-pre language-c\"><span class=\"hljs-type\">int<\/span> *ptr;  <span class=\"hljs-comment\">\/\/ \u090f\u0915 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932 \u091c\u094b \u090f\u0915 \u0907\u0902\u091f\u0940\u091c\u0930 \u0915\u093e \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u0930\u0947\u0917<\/span><\/code><\/div>\n<\/div>\n<h3 data-start=\"711\" data-end=\"748\"><strong data-start=\"715\" data-end=\"746\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0915\u0947 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0911\u092a\u0930\u0947\u091f\u0930<\/strong><\/h3>\n<table data-start=\"749\" data-end=\"896\">\n<thead data-start=\"749\" data-end=\"768\">\n<tr data-start=\"749\" data-end=\"768\">\n<th data-start=\"749\" data-end=\"758\">\u0911\u092a\u0930\u0947\u091f\u0930<\/th>\n<th data-start=\"758\" data-end=\"768\">\u0905\u0930\u094d\u0925<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody data-start=\"800\" data-end=\"896\">\n<tr data-start=\"800\" data-end=\"844\">\n<td><code data-start=\"802\" data-end=\"805\">&amp;<\/code><\/td>\n<td>\u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0911\u092a\u0930\u0947\u091f\u0930 (Address Operator)<\/td>\n<\/tr>\n<tr data-start=\"845\" data-end=\"896\">\n<td><code data-start=\"847\" data-end=\"850\">*<\/code><\/td>\n<td>\u0921\u093f\u0930\u0947\u092b\u0930\u0947\u0902\u0938 \u0911\u092a\u0930\u0947\u091f\u0930 (Dereference Operator)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p data-start=\"898\" data-end=\"1082\"><code data-start=\"901\" data-end=\"904\">&amp;<\/code> \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932 \u0915\u0947 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u094b \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<br data-start=\"973\" data-end=\"976\" \/><code data-start=\"979\" data-end=\"982\">*<\/code> \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u092a\u0930 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0915\u094b \u090f\u0915\u094d\u0938\u0947\u0938 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u091c\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<h3 data-start=\"1089\" data-end=\"1124\"><strong data-start=\"1093\" data-end=\"1122\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 \u0915\u093e \u090f\u0915 \u0938\u093f\u0902\u092a\u0932 \u0909\u0926\u093e\u0939\u0930\u0923<\/strong><\/h3>\n<div class=\"contain-inline-size rounded-md border-[0.5px] border-token-border-medium relative bg-token-sidebar-surface-primary dark:bg-gray-950\">\n<div class=\"flex items-center text-token-text-secondary px-4 py-2 text-xs font-sans justify-between rounded-t-[5px] h-9 bg-token-sidebar-surface-primary dark:bg-token-main-surface-secondary select-none\">c<\/div>\n<div class=\"sticky top-9 md:top-[5.75rem]\">\n<div class=\"absolute bottom-0 right-2 flex h-9 items-center\">\n<div class=\"flex items-center rounded bg-token-sidebar-surface-primary px-2 font-sans text-xs text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary\"><span class=\"\" data-state=\"closed\"><button class=\"flex gap-1 items-center select-none px-4 py-1\" aria-label=\"Copy\">Copy<\/button><\/span><span class=\"\" data-state=\"closed\"><button class=\"flex select-none items-center gap-1\">Edit<\/button><\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"overflow-y-auto p-4\" dir=\"ltr\"><code class=\"!whitespace-pre language-c\"><code class=\"!whitespace-pre language-c\"><span class=\"hljs-meta\">#<span class=\"hljs-keyword\">include<\/span><\/span> <span class=\"hljs-string\">&lt;stdio.h&gt;<\/span><br \/>\n<span class=\"hljs-type\">int<\/span> <span class=\"hljs-title function_\">main<\/span><span class=\"hljs-params\">()<\/span> {<br \/>\n<span class=\"hljs-type\">int<\/span> a = <span class=\"hljs-number\">10<\/span>;<br \/>\n<span class=\"hljs-type\">int<\/span> *p;   <span class=\"hljs-comment\">\/\/ Pointer Variable<\/span><br \/>\np = &amp;a;   <span class=\"hljs-comment\">\/\/ p \u092e\u0947\u0902 a \u0915\u093e \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u0930\u0928\u093e<\/span><\/code><\/code><span class=\"hljs-built_in\">printf<\/span>(<span class=\"hljs-string\">&#8220;a \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928: %d\\n&#8221;<\/span>, a);<br \/>\n<span class=\"hljs-built_in\">printf<\/span>(<span class=\"hljs-string\">&#8220;a \u0915\u093e \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938: %p\\n&#8221;<\/span>, &amp;a);<br \/>\n<span class=\"hljs-built_in\">printf<\/span>(<span class=\"hljs-string\">&#8220;p \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928 (a \u0915\u093e \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938): %p\\n&#8221;<\/span>, p);<br \/>\n<span class=\"hljs-built_in\">printf<\/span>(<span class=\"hljs-string\">&#8220;p \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u090f\u0915\u094d\u0938\u0947\u0938 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u092e\u093e\u0928: %d\\n&#8221;<\/span>, *p); <span class=\"hljs-comment\">\/\/ Dereferencing<\/span><\/p>\n<p><code class=\"!whitespace-pre language-c\"><code class=\"!whitespace-pre language-c\"><\/code><\/code><span class=\"hljs-keyword\">return<\/span> <span class=\"hljs-number\">0<\/span>;<br \/>\n}<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<p data-start=\"1469\" data-end=\"1482\"><strong data-start=\"1469\" data-end=\"1480\">\u0906\u0909\u091f\u092a\u0941\u091f:<\/strong><\/p>\n<div class=\"contain-inline-size rounded-md border-[0.5px] border-token-border-medium relative bg-token-sidebar-surface-primary dark:bg-gray-950\">\n<div class=\"flex items-center text-token-text-secondary px-4 py-2 text-xs font-sans justify-between rounded-t-[5px] h-9 bg-token-sidebar-surface-primary dark:bg-token-main-surface-secondary select-none\">less<\/div>\n<div class=\"sticky top-9 md:top-[5.75rem]\">\n<div class=\"absolute bottom-0 right-2 flex h-9 items-center\">\n<div class=\"flex items-center rounded bg-token-sidebar-surface-primary px-2 font-sans text-xs text-token-text-secondary dark:bg-token-main-surface-secondary\"><span class=\"\" data-state=\"closed\"><button class=\"flex gap-1 items-center select-none px-4 py-1\" aria-label=\"Copy\">Copy<\/button><\/span><span class=\"\" data-state=\"closed\"><button class=\"flex select-none items-center gap-1\">Edit<\/button><\/span><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<div class=\"overflow-y-auto p-4\" dir=\"ltr\"><code class=\"!whitespace-pre\"><span class=\"hljs-selector-tag\">a<\/span> \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928: <span class=\"hljs-number\">10<\/span><br \/>\n<span class=\"hljs-selector-tag\">a<\/span> \u0915\u093e \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938: <span class=\"hljs-number\">0<\/span><span class=\"hljs-selector-tag\">x7ffee8a4c<\/span><br \/>\n<span class=\"hljs-selector-tag\">p<\/span> \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928 (a \u0915\u093e \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938): <span class=\"hljs-number\">0<\/span><span class=\"hljs-selector-tag\">x7ffee8a4c<\/span><br \/>\n<span class=\"hljs-selector-tag\">p<\/span> \u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u090f\u0915\u094d\u0938\u0947\u0938 \u0915\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e \u092e\u093e\u0928: <span class=\"hljs-number\">10<\/span><br \/>\n<\/code><\/div>\n<\/div>\n<h3 data-start=\"1612\" data-end=\"1640\"><strong data-start=\"1616\" data-end=\"1638\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930<\/strong><\/h3>\n<p data-start=\"1641\" data-end=\"2056\"><strong data-start=\"1645\" data-end=\"1664\">\u0928\u0949\u0930\u094d\u092e\u0932 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938<\/strong> \u2013 \u0938\u093e\u0927\u093e\u0930\u0923 \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932\u094d\u0938 \u0915\u0947 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u094b \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<br data-start=\"1712\" data-end=\"1715\" \/><strong data-start=\"1719\" data-end=\"1736\">\u0935\u0949\u0907\u0921 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938<\/strong> \u2013 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u0921\u0947\u091f\u093e \u091f\u093e\u0907\u092a \u0915\u0947 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u094b \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964<br data-start=\"1788\" data-end=\"1791\" \/><strong data-start=\"1795\" data-end=\"1814\">\u0935\u093e\u0907\u0932\u094d\u0921 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938<\/strong> \u2013 \u092c\u093f\u0928\u093e \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0935\u0948\u0932\u093f\u0921 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938\u0964<br data-start=\"1865\" data-end=\"1868\" \/><strong data-start=\"1872\" data-end=\"1894\">\u0921\u0947\u0902\u0917\u094d\u0932\u093f\u0902\u0917 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938<\/strong> \u2013 \u0921\u093f\u0932\u0940\u091f \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u094b \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938\u0964<br data-start=\"1952\" data-end=\"1955\" \/><strong data-start=\"1959\" data-end=\"1981\">\u0928\u0932 (NULL) \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938<\/strong> \u2013 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u0915\u094b \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u093e \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 (<code data-start=\"2031\" data-end=\"2037\">NULL<\/code> \u0935\u0948\u0932\u094d\u092f\u0942 \u0930\u0916\u0924\u093e \u0939\u0948)\u0964<\/p>\n<h3 data-start=\"2063\" data-end=\"2117\"><strong data-start=\"2067\" data-end=\"2115\">\u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 \u0915\u0947 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 (Applications of Pointers)<\/strong><\/h3>\n<p data-start=\"2118\" data-end=\"2325\"><strong data-start=\"2120\" data-end=\"2162\">\u090f\u0930\u0947\u091c\u093c (Arrays) \u0914\u0930 \u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u093f\u0902\u0917\u094d\u0938 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917<\/strong><br data-start=\"2162\" data-end=\"2165\" \/><strong data-start=\"2167\" data-end=\"2216\">\u0932\u093f\u0902\u0915\u094d\u0921 \u0932\u093f\u0938\u094d\u091f \u0914\u0930 \u091f\u094d\u0930\u0940 \u0921\u0947\u091f\u093e \u0938\u094d\u091f\u094d\u0930\u0915\u094d\u091a\u0930 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917<\/strong><br data-start=\"2216\" data-end=\"2219\" \/><strong data-start=\"2221\" data-end=\"2269\">\u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u092e\u0948\u0928\u0947\u091c\u092e\u0947\u0902\u091f (Dynamic Memory Allocation)<\/strong><br data-start=\"2269\" data-end=\"2272\" \/><strong data-start=\"2274\" data-end=\"2323\">\u0915\u0949\u0932-\u092c\u093e\u092f-\u0930\u0947\u092b\u0930\u0947\u0902\u0938 (Call by Reference) \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917<\/strong><\/p>\n<p data-start=\"2327\" data-end=\"2473\" data-is-last-node=\"\" data-is-only-node=\"\">\u00a0<strong data-start=\"2330\" data-end=\"2365\">\u0915\u094d\u092f\u093e \u0906\u092a\u0915\u094b \u0914\u0930 \u0917\u0939\u0930\u093e\u0908 \u0938\u0947 \u0938\u092e\u091d\u0928\u093e \u0939\u0948?<\/strong> \u092e\u0948\u0902 <strong data-start=\"2370\" data-end=\"2408\">\u092b\u093c\u0902\u0915\u094d\u0936\u0928 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938, \u092e\u0932\u094d\u091f\u0940\u092a\u0932 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938<\/strong> \u092f\u093e <strong data-start=\"2412\" data-end=\"2439\">\u0921\u093e\u092f\u0928\u093e\u092e\u093f\u0915 \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u090f\u0932\u094b\u0915\u0947\u0936\u0928<\/strong> \u092a\u0930 \u092d\u0940 \u0935\u093f\u0938\u094d\u0924\u093e\u0930 \u0938\u0947 \u092c\u0924\u093e \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0942\u0901!<\/p>\n<h3 data-start=\"2327\" data-end=\"2473\"><a href=\"https:\/\/cse.iitkgp.ac.in\/~somindu\/pds\/slides\/10%20-%20Pointers-Basics.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Concept of Pointers in Hindi &#8211; An Introduction to Pointers<\/a><\/h3>\n<p>\u092f\u0939 \u0930\u0939\u093e \u090f\u0915 \u0906\u0938\u093e\u0928 \u0914\u0930 \u0938\u094d\u092a\u0937\u094d\u091f <strong>&#8220;Pointers \u0915\u093e \u092a\u0930\u093f\u091a\u092f (Introduction to Pointers in Hindi)&#8221;<\/strong> \u2014 C Programming \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f\u0964<\/p>\n<hr \/>\n<h1>\ud83d\udcbb <strong>Pointers \u0915\u093e \u092a\u0930\u093f\u091a\u092f (Concept of Pointers in Hindi)<\/strong><\/h1>\n<p>\ud83e\udde0 <strong>C Programming \u2013 Beginners \u0914\u0930 GATE\/B.Tech\/BCA Students \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/strong><\/p>\n<hr \/>\n<h2>\ud83d\udd39 <strong>Pointer \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948?<\/strong><\/h2>\n<blockquote><p>\u090f\u0915 <strong>Pointer<\/strong> \u090f\u0915 \u0910\u0938\u093e <strong>variable<\/strong> \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948 \u091c\u094b \u0915\u093f\u0938\u0940 <strong>\u0905\u0928\u094d\u092f variable \u0915\u0947 memory address<\/strong> \u0915\u094b <strong>store<\/strong> \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/p><\/blockquote>\n<h3>\ud83d\udccc \u0938\u0930\u0932 \u092d\u093e\u0937\u093e \u092e\u0947\u0902:<\/h3>\n<p>Pointer = &#8220;Address \u0930\u0916\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u093e variable&#8221;<\/p>\n<hr \/>\n<h2>\ud83d\udcd8 <strong>Pointer \u0915\u094b Declare \u0915\u0948\u0938\u0947 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902?<\/strong><\/h2>\n<pre><code class=\"language-c\">int *ptr;\n<\/code><\/pre>\n<p>\u092f\u0939\u093e\u0901 <code>ptr<\/code> \u090f\u0915 <strong>pointer to int<\/strong> \u0939\u0948\u0964<\/p>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>\u092d\u093e\u0917<\/th>\n<th>\u0905\u0930\u094d\u0925<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td><code>int<\/code><\/td>\n<td>\u0909\u0938 variable \u0915\u093e type, \u091c\u093f\u0938\u0915\u093e address \u0930\u0916\u093e \u091c\u093e\u090f\u0917\u093e<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><code>*<\/code><\/td>\n<td>\u092f\u0939 \u092c\u0924\u093e\u0924\u093e \u0939\u0948 \u0915\u093f \u092f\u0939 pointer \u0939\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><code>ptr<\/code><\/td>\n<td>pointer variable \u0915\u093e \u0928\u093e\u092e<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<hr \/>\n<h2>\ud83d\udd0d <strong>Pointer \u0915\u094b Initialize \u0915\u0948\u0938\u0947 \u0915\u0930\u0947\u0902?<\/strong><\/h2>\n<pre><code class=\"language-c\">int a = 10;\nint *ptr;\nptr = &amp;a;\n<\/code><\/pre>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Symbol<\/th>\n<th>\u0905\u0930\u094d\u0925<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td><code>&amp;a<\/code><\/td>\n<td>variable <code>a<\/code> \u0915\u093e address<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><code>*ptr<\/code><\/td>\n<td>\u0909\u0938 address \u092a\u0930 \u0930\u0916\u093e \u0939\u0941\u0906 value (dereferencing)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<hr \/>\n<h2>\ud83e\uddea Example:<\/h2>\n<pre><code class=\"language-c\">#include &lt;stdio.h&gt;\n\nint main() {\n    int a = 5;\n    int *ptr;\n    ptr = &amp;a;\n\n    printf(\"a \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928: %d\\n\", a);\n    printf(\"a \u0915\u093e address: %p\\n\", &amp;a);\n    printf(\"ptr \u092e\u0947\u0902 \u091c\u094b address store \u0939\u0948: %p\\n\", ptr);\n    printf(\"ptr \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 a \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928: %d\\n\", *ptr);\n    \n    return 0;\n}\n<\/code><\/pre>\n<h3>\u2705 Output:<\/h3>\n<pre><code>a \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928: 5  \na \u0915\u093e address: 0x7ffeab12 (example)  \nptr \u092e\u0947\u0902 \u091c\u094b address store \u0939\u0948: 0x7ffeab12  \nptr \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 a \u0915\u093e \u092e\u093e\u0928: 5\n<\/code><\/pre>\n<hr \/>\n<h2>\ud83d\udcda <strong>Pointer \u0938\u0947 \u091c\u0941\u0921\u093c\u0947 \u092e\u0941\u0916\u094d\u092f Symbols<\/strong><\/h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Symbol<\/th>\n<th>\u0928\u093e\u092e<\/th>\n<th>\u0915\u093e\u0930\u094d\u092f<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td><code>*<\/code><\/td>\n<td>Dereference operator<\/td>\n<td>Pointer \u0938\u0947 value \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><code>&amp;<\/code><\/td>\n<td>Address-of operator<\/td>\n<td>Variable \u0915\u093e address \u092a\u094d\u0930\u093e\u092a\u094d\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<hr \/>\n<h2>\ud83c\udfaf Pointers \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902 \u091c\u093c\u0930\u0942\u0930\u0940 \u0939\u0948\u0902?<\/h2>\n<ul>\n<li>Memory \u0915\u094b <strong>efficiently<\/strong> manage \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/li>\n<li><strong>Arrays<\/strong>, <strong>Functions<\/strong>, \u0914\u0930 <strong>Structures<\/strong> \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 \u0915\u093e\u092e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/li>\n<li><strong>Dynamic memory allocation<\/strong> (malloc, calloc) \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<h2>\ud83d\udd01 Practice \u0915\u0930\u0947\u0902:<\/h2>\n<p><strong>Q1:<\/strong> Pointer \u0915\u094b declare \u0915\u0930\u0947\u0902 \u091c\u094b float variable \u0915\u093e address \u0930\u0916 \u0938\u0915\u0947\u0964<br \/>\n<strong>Ans:<\/strong> <code>float *ptr;<\/code><\/p>\n<p><strong>Q2:<\/strong> \u0915\u093f\u0938\u0940 variable <code>x<\/code> \u0915\u093e address \u090f\u0915 pointer \u092e\u0947\u0902 store \u0915\u0930\u0947\u0902\u0964<br \/>\n<strong>Ans:<\/strong><\/p>\n<pre><code class=\"language-c\">int x = 20;\nint *p = &amp;x;\n<\/code><\/pre>\n<hr \/>\n<h2>\ud83e\udde0 \u092f\u093e\u0926 \u0930\u0916\u0928\u0947 \u092f\u094b\u0917\u094d\u092f \u092c\u093e\u0924\u0947\u0902:<\/h2>\n<ul>\n<li>Pointer \u0916\u0941\u0926 \u090f\u0915 variable \u0939\u0948 \u2013 \u0907\u0938\u0915\u093e \u0916\u0941\u0926 \u0915\u093e \u092d\u0940 address \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948<\/li>\n<li>\u0906\u092a pointer \u0915\u0947 \u092e\u093e\u0927\u094d\u092f\u092e \u0938\u0947 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0926\u0942\u0938\u0930\u0947 variable \u0915\u0940 value \u0915\u094b modify \u0915\u0930 \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902<\/li>\n<li>Pointer \u0917\u0932\u0924 \u0924\u0930\u0940\u0915\u0947 \u0938\u0947 \u0907\u0938\u094d\u0924\u0947\u092e\u093e\u0932 \u0939\u094b\u0928\u0947 \u092a\u0930 <strong>Segmentation Fault<\/strong> \u0939\u094b \u0938\u0915\u0924\u093e \u0939\u0948<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<p>\u0915\u094d\u092f\u093e \u0906\u092a \u091a\u093e\u0939\u0947\u0902\u0917\u0947:<\/p>\n<ul>\n<li>\ud83d\udcc4 PDF Notes in Hindi?<\/li>\n<li>\ud83c\udfa5 \u0935\u0940\u0921\u093f\u092f\u094b Explanation (Hindi)?<\/li>\n<li>\ud83d\udcdd Quiz \u092f\u093e Pointer \u0915\u093e Worksheet?<\/li>\n<\/ul>\n<p>\u092c\u0924\u093e\u0907\u090f \u0914\u0930 \u092e\u0948\u0902 \u0909\u0938\u0947 \u0924\u0948\u092f\u093e\u0930 \u0915\u0930 \u0926\u0942\u0901!<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Concept of Pointers in Hindi &#8211; An Introduction to Pointers [fvplayer id=&#8221;96&#8243;] \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 \u0915\u093e \u092a\u0930\u093f\u091a\u092f (Concept of Pointers in Hindi) \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 \u0915\u094d\u092f\u093e \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902? \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930\u094d\u0938 (Pointers) C \u0914\u0930 C++ \u091c\u0948\u0938\u0940 \u092a\u094d\u0930\u094b\u0917\u094d\u0930\u093e\u092e\u093f\u0902\u0917 \u092d\u093e\u0937\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0915\u093f\u090f \u091c\u093e\u0928\u0947 \u0935\u093e\u0932\u0947 \u0935\u093f\u0936\u0947\u0937 \u092a\u094d\u0930\u0915\u093e\u0930 \u0915\u0947 \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932 \u0939\u094b\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902, \u091c\u094b \u0915\u093f\u0938\u0940 \u0905\u0928\u094d\u092f \u0935\u0947\u0930\u093f\u090f\u092c\u0932 \u0915\u0947 \u092e\u0947\u092e\u094b\u0930\u0940 \u090f\u0921\u094d\u0930\u0947\u0938 \u0915\u094b \u0938\u094d\u091f\u094b\u0930 \u0915\u0930\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902\u0964 \u092a\u0949\u0907\u0902\u091f\u0930 [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":71,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[97],"tags":[],"class_list":["post-2751","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-c-programming"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/users\/71"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2751"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2751\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reilsolar.com\/pdf\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}